Wiosna

WIOSNA, WIOSNA…

Od sinego morza, bociany leciały,

Do naszej chateczki, drogi nie wiedziały…

Maria Konopnicka

Czasem bywa tak, że o nadejściu wiosny dowiadujemy się z kalendarza lub wiadomości, bo inaczej moglibyśmy jej nadejście przeoczyć! Kiedyś było inaczej.

Wiosnę rozpoznawano nie po dacie w kalendarzu, lecz po zmianach w przyrodzie. Więcej światła, przebiśniegi, powracające z daleka ptaki, topniejący śnieg – to były oznaki jej nadejścia. Nadejściu wiosny towarzyszyły także specjalne pieśni, śpiewane na dworze –: na powitanie wiosny, oraz życzenia dla gospodarzy, dla panny i kawalera, którzy niebawem założą rodziny i sami staną się gospodarzami.

W różnych regionach Polski, różnie te pieśni-życzenia nazywano i w nieco innych momentach wiosny je składano. W wielu miejscach Polski w okresie Wielkanocy, gdy przyroda budziła się wraz ze Zmartwychwstaniem Pańskim, chłopcy składali życzenia, śpiewając pieśni „kogucikowe” i prowadząc ze sobą kogucika. Ten pełen energii ptak, silny i barwny, był także wiejskim „czasomierzem” bo budził mieszkańców obejścia o poranku. O jego zegarowej roli wspomina też Ewangelia.

Dziewczęta zaś z pięknie przystrojoną gałązką nazywaną „gaikiem” wędrowały od domu do domu, śpiewając pieśni „gaikowe”. Po Mazowszu Leśnym wędrowali „racyjkarze” śpiewający specjalne wielkanocne oracje. Na Podlasiu śpiewano „konopielki” – specjalne pieśni życzące dla dziewcząt, aby wyrosły mocne, wysokie, smukłe i zdrowe jak zielone konopie. Tu także wędrowano „po allilujce”, śpiewano pieśni z refrenem „Alleluja”! i życzono pomyślności gospodarzom. Niektórych wiosennych kolędników nazywano „wołoczebnikami”, mówiono, że chodzą „po wołoczebnym” czyli…włóczą się od domu do domu, pod oknami zaś śpiewają serdeczne życzenia.

Za te życzenia kolędnicy wiosenni, podobnie jak zimowi, dostawali w podzięce dary: ciasta, jajka (często pod postacią pięknych pisanek), smakołyki czy pieniądze.
Przychodził wreszcie czas zabaw na dworze. Wreszcie można było wyjść z domu na dłużej, na słonko i zieleniące się łąki. Śpiewano i tańczono nie tylko na poprawę humoru! Nasi pradziadowie wierzyli, że przyroda pilnie słucha oraz cieszy się z tańca i muzyki, a potem wszystko lepiej rośnie.
Śpiewano więc wołając wiosnę, oraz by pomóc roślinom, o maku, lnie, konopiach i zbożach.

Co ciekawe, dziś botanicy potwierdzają takie skutki dbania o rośliny. Harmonijne dźwięki, życzliwość i należyte podlewanie z pewnością ucieszą Wasze rośliny uprawiane w domu czy ogrodzie.

Prawdziwymi heroldami wiosny są zaś przecież śpiewające ptaki – skowronki, kosy, szpaki, drozdy, słowiki, szczygły, sikorki, wilgi, jaskółki, jerzyki, a nawet wróble i mazurki.

Zgodzicie się, że śpiewanie na dworze, słuchanie jak głos ludzki łączy się z głosami ptaków, jak rozbrzmiewa w ogrodzie czy na polanie, to wielka przyjemność? Niektórzy z Was być może lubią śpiewać na huśtawce?
To naturalne i radosne – unosić się z piosenką pod chmury!
W wielu krajach świata śpiewa się specjalne piosenki huśtawkowe związane z wieloma obyczajami. W dawnej Polsce nowe huśtawki budowano właśnie na wiosnę, na Wielkanoc, a młodzi spotykali się przy nich i bawili.

Na naszej płycie jest jedna zupełnie nowa
piosenka huśtawkowa.

Kaja Prusinowska

1.Bociany

Bociany to zwiastuny wiosny i odradzającego się życia. Tę piosenkę śpiewano w Gałkach Rusinowskich na kilka melodii, śpiewaczki starszego pokolenia nauczyły się wiersza w szkole i bardzo go polubiły.

(Radomskie, od Gałek Rusinowskich, współczesna melodia)

Od sinego morza

Bociany leciały,

Do naszej chateczki

Drogi nie wiedziały…

A nad sinem morzem,

Jasna zorza stała,

Tym białym bocianom

Drogę pokazała.

— A moje bociany,

Wędrowniki boże,

Lećcież, gdzie się błyszczą

ługi na ugorze…

Ciąg dalszy wiersza : TUTAJ

Śpiewa Maria Siwiec z uczennicami,

Leną Popińską i Agatą Korycką.

słowa – Maria Konopnicka

muzyka – Maria Siwiec

2.Alleluja biją dzwony

Tradycyjne kolędowanie wielkanocne z Niedrzwicy Kościelnej. W tej okolicy grupy kolędnicze działają do dzisiaj!

(Lubelskie, Niedrzwica Kościelna)

Alleluja biją dzwony

głos ich leci na wsze strony,

pora zbliża się radosna,

Pan zmartwychwstał, wiosna, wiosna

Alleluja, alleluja!

Przyszliśmy tu po dyngusie

i śpiewamy o Jezusie

Co zmartwychwstał dnia trzeciego

by odkupił świat od złego

Alleluja! Alleluja!

Róża w ogrodzie rozkiwta,

Jezus z Maryją się wita,

I my z Wami się witamy,

O śpiewanie się pytamy

Alleluja! Alleluja!

Śpiewają: Kaja Prusinowska, Hania Prusinowska, Marysia Niwińska, Gabriela Burdalska

3.Hej, a w tym domku malowane progi
Kolędowanie wielkanocne, z zapisów z XIX w.
(Radomskie, Przysucha)

Hej a w tym domku malowane progi,

chodziły chodziły gospodarza nogi X 2

Chodziły, chodziły jeszcze chodzić będą

Dopóki pszeniczki swojej nie obejdą X 2

Pani Gospodyni po izbie się krząta

Dla nas ci to dla nas śmigusika szuka X 2

A nasz pan gospodarz, siedzi w rogu stoła

W czerwonej sukmanie, wyszywanej w koła X 2

Śpiewamy, śpiewamy, pieśń nam wietrzyk niesie,

Niech nam gospodyni śmigusik przyniesie! X 2

Śpiewają – Kaja Prusinowska, Hania Prusinowska, Maria Niwińska, Gabriela Burdalska, Ignacy Koźlakiewicz, Stefan Żak

Skrzypce – Janusz Prusinowski bębenek – Piszczatowski basetla – Michał Żak

4.Zając

Ta zabawa to „skakanka”, znana była w całej dawnej Polsce, na pastwiskach,we dworach i na podwórkach. Lubiana przez dziewczęta i chłopców, bo w wesoły sposób pomaga trenować siłę nóg i refleks. Jak pisze Łukasz Gołębiewski w „Gry i zabawy rożnych stanów” 1831, „Każda z młodziutkich panienek już lubi taniec, wie, że się w nim pięknie okazać zdoła. Czyli go umie czy nie? Już sił swoich doświadcza, kiedy istotnych nie umie pląsów, przynajmniej zajączka wyskoczyć rada”. A oto jak wyskakać można „zajączka” – FILM TUTAJ

Badacze tańców twierdzą, że może być także śladem po dawnych, rycerskich ćwiczeniach, w czasie których w rozmaity sposób trenowano nad nakreślonym na ziemi krzyżem. Dobrym przykładem na uzasadnienie tej tezy jest film pokazujacy jak w dawnej Polsce ćwiczono układy z szablą FILM TUTAJ

„Zając” znany jest w Polsce, w Ukrainie
i Białorusi w wielu odmianach!

Na przykład tak całkiem niedawno, w czasie epidemii covid zajączkiem bawili się nasi sąsiedzi z Białorusi FILM TUTAJ

Tam za góreczką, siedział zając,
Tak nóżkami przebierając,
I ty zając, i ja zając,
Tak nóżkami przebierając.
I ja bym tak przebierała,
Żebym takie nóżki miała,
Jak ten zając!

5.Kogutek

Kolęda wielkanocna, śpiewana przez chłopców wędrujących od domu do domu z kogucikiem. Kogucik ten może być wykonany w rozmaity sposób, zawsze barwny, dość spory i sprytnie wożony na specjalnym pojeździe. Czasem wozi się żywego koguta, jeśli uda się go jakimś sposobem do tego pomysłu przekonać. (Radomskie, Przysucha)

Pan gospodarz przechadza się,

Oj przechadza się przygląda się.